Links, rechts, precies er tussenin

Blog 36, Links, rechts, precies er tussenin

Tijdens de coronacris viel de minister van volksgezondheid achter het spreekgestoelte flauw. Te hard gewerkt, hij moest rust nemen. De VVD-minister werd vervangen door een PvdA-er terwijl zijn partij geen deel uitmaakte van de regeringscoalitie. Ik weet nog hoe verstandig ik dat vond, want het was crisis, geen tijd te verliezen, dus deed de partij er even niet toe. Gewoon een man met kennis van zaken en ervaring op het ministerie daar neer zetten.

Ik moet hier tijdens de huidige kabinetsformatie steeds aan denken. Wat een gedoe allemaal. Twee linkse partijen die elkaar niet willen loslaten, dat vinden VVD en CDA te veel van het goede. Dan maar weer de oude coalitie, dat vindt D66 niet fijn want ze willen niet opnieuw concessies doen aan de Christen Unie als het gaat om zaken van leven en dood. Dan worden er wat partijen uitgesloten en de beoogde ministerpresident lijkt aangeschoten wild. Het rechtse smaldeel in de Tweede Kamer schreeuwt moord en brand over een formateur die een (ultra)linkse agenda lijkt te hebben. Het is een "complexe situatie", daar is iedereen het over eens en ondertussen is er een gezondheidscrisis, die ook als corona lijkt afgelopen, nog levensgroot speelt. En denk eens aan het onderwijs met een lerarentekort dat zijn weerga niet kent. De huizencrisis, het economisch herstel, het klimaat en daarbovenop nog een nieuwe cultuur in de politiek en bij de overheid. Ik zie in de berichtgeving over de formatie nauwelijks enige urgentie op deze gebieden. Als het land zoveel problemen heeft, kan de politiek ervoor kiezen een regering van specialisten buiten de politiek te vormen, een zogenaamd zakenkabinet. Maar hoe werkt dat nou precies?

De CDA-politicus Veerman, oud-minister van landbouw pleit voor een dergelijk kabinet: Enkele opmerkingen uit een interview in Trouw:

• In dat kabinet moeten vakmensen komen te zitten die “bewezen kwaliteiten hebben in het bestuur. Het gaat in zo’n kabinet dan “niet primair om de politieke lijnen, maar om de bestuurlijke beslissingen”.
• Zo’n extraparlementair kabinet kan wel grote kwesties agenderen en aanpakken, zoals klimaat, arbeidsmarkt, woningbouw en infrastructuur. Met een zakenkabinet, bijvoorbeeld voor maximaal twee jaar, kan de Tweede Kamer ook wennen aan de nieuwe verhoudingen. Dan gaat het echt om het debat in de Kamer en niet om de afspraken die al dan niet in achterkamertjes vooraf zijn vastgelegd door coalitiepartijen.
• In zo’n kabinet moeten mensen zitten met verstand van zaken op hun terrein, die al een maatschappelijke carrière achter de rug hebben en niet bang zijn om te worden weggestuurd of geen meerderheid te halen voor hun voorstellen. Voorbeelden: Marcel Levi, internist en voormalig ziekenhuisbestuurder in Londen, die tijdens de coronacrisis op de voorgrond trad, oud-minister Martin van Rijn of senator Alexander Rinnooy Kan. Ze hoeven niet gebonden te zijn aan een politieke partij, maar kunnen wel een politieke achtergrond hebben.
• De VVD-leider Mark Rutte zou als voorganger van de grootste partij best zo'n kabinet kunnen leiden. Het gaat om het krediet dat hij krijgt van andere partijen.

Naast het parlementaire kabinet, gestoeld op steun van enkele politieke partijen, met een, vaak gedetailleerd regeerakkoord, bestaan er nog andere kabinetssoorten.

• Extraparlementair kabinet
  Een dergelijk kabinet heeft geen regeerakkoord, maar een regeringsprogramma, waarin de zaken staan die moeten worden opgelost (dus niet hoe ze moeten worden opgelost). De Tweede Kamerfracties kunnen eventueel wel bij de formatie betrokken zijn, maar dat hoeft niet. De binding met de partijen in de kamer is een stuk kleiner dan nu.
• Koninklijk kabinet
  De Koning treedt op als formateur, de fracties in de Tweede Kamer komen er niet aan te pas. De omstandigheden zijn in dit geval extreem, bijvoorbeeld de Londense oorlogskabinetten, omdat de Tweede Kamer niet meer functioneerde.
• Zakenkabinet
  Zakenkabinetten zijn extraparlementaire kabinetten die (vrijwel) geheel uit niet-politieke personen bestaan, zoals uit ondernemers en ambtenaren.
• Nationaal kabinet
  Een kabinet gesteund door zoveel mogelijk partijen in de Tweede Kamer, waarbij de meerderheid van de regeringspartijen veel groter is dan noodzakelijk

Voor mij is de conclusie duidelijk. Stel met een zo groot mogelijke meerderheid in de Tweede Kamer een lijst op van de meest prangende problemen die nu spelen. Zoek daar vakministers bij, die niet politiek actief zijn. Het liefst ook een nieuwe ministerpresident, maar niet te lang over steggelen, Rutte is ook goed. En direct aan de slag voor een periode van 2 jaar, daarna verkiezingen, het liefst met een hogere kiesdrempel (zie mijn blog Size matters).