Dat is dom

Blog 105, dat is dom

‘Geen mens is intelligent genoeg om zijn eigen domheid te begrijpen’.

In een artikel van 2013 stelt een aantal psychologen dat mensen steeds dommer worden. Zij baseren zich daarbij op het teruglopen van de gemiddelde reactietijd bij het maken van IQ-tests.

Matthijs van Boxsel reageert hierop door te zeggen dat domheid geen gebrek aan intelligentie is. Van Boxsel  is een Nederlandse schrijver en "domgeer". Hij studeerde in 1983 aan de Universiteit van Amsterdam cum laude af in de literatuurwetenschappen met een scriptie over de domheid. Zijn belangrijkste werk is De Encyclopedie van de Domheid. 

Een citaat uit zijn reactie: ‘Om te beginnen: het begrip domheid wordt te achteloos gebruikt. Domheid is het handelen tegen beter weten in. Domheid is kortom geen gebrek aan kennis of intelligentie. Sterker: domme mensen zijn vaak gevaarlijk omdat ze intelligent zijn. En hoe intelligenter ze zijn, hoe rampzaliger de gevolgen van hun domdaad'.

Wat ik lees, sluit sterk aan bij mijn ervaring in het onderwijs. Ik heb daar nogal eens schertsend gezegd dat een grote intelligentie geen waarborg is voor verstandig gedrag, integendeel. Het is wonderlijk om te zien hoe moeilijk intelligente mensen het zichzelf en anderen kunnen maken. Zo heeft een andere onderzoek uitgewezen dat intelligente mensen (volgens een IQ-test) heel goed een standpunt kunnen verdedigen, terwijl diezelfde mensen juist slecht in staat waren om alternatieven te bekijken. Ik herken dat, trouwens ook bij mezelf. Het gevolg is dat in een organisatie met veel intelligente mensen veranderingen buitengewoon traag plaatsvinden.

'Domheid is het onuitputtelijke vermogen van mensen om zichzelf dwars te zitten.' Een Franse filosoof had het over door kennis veroorzaakte obstakels. Er treedt verblinding op door de eerste indruk, de dwang van de omgeving, de neiging om de wereld te zien in het licht van bepaalde levensovertuigingen. Maar de filosoof is niet negatief hierover, 'dwaling je bent geen kwaad'. Hij beschouwt de dwaling niet als luiheid van geest, maar als intellectuele arbeid, als hard werken. Hij merkt op dat je moet falen om de kennis te verkrijgen waarmee je dat falen kunt herkennen. 'De geest vormt zich in de hervorming'.

Is de uitspraak dat mensen weer dommer worden een dwaling? Eigenlijk wel, want ‘De IQ-test is een fantastisch instrument om te meten hoe goed je bent in het maken van IQ-tests.'