Een herwaardering van afval

Blog 104, Een herwaardering van afval

Het leuke van het schrijven van een blog is dat je elke dag iets nieuws moet bedenken. Zo zocht ik gisteren op internet iets over het ontstaan van files. In één van de stukken die ik tegenkwam werd gesproken over de theorie van de waardeloosheid. Nog nooit van gehoord, maar het onderwerp riep meteen een fascinatie bij me op. Er wordt gesproken over Thompson's Rubbish Theory: Exploring the Practices of Value Creation.

De eerste lezing roept bij mij verwondering op. De samenvatting is in duur wetenschappelijk jargon geschreven en ik vraag me af hoe het mogelijk is dat iets simpels als afval zo moeilijk gemaakt kan worden. Ik lees het nog een keer en haal er het volgende uit:

Het gaat over het verdwijnen en het ontstaan van waarde van iets. Dat kan een auto zijn, maar ook een idee. Thompson merkt op dat je alleen kunt begrijpen wat afval is als je denkt in termen van 'voorbijgaand' en duurzaam''. Zo neemt een auto geleidelijk in waarde af en wordt zijn levensduur korter, zodat hij "in de afvalberg kan glijden". Maar er is een kans dat die zelfde auto weer wordt ontdekt en gekoesterd. Denk maar aan een Citroën 2CV uit 1969, die tegenwoordig tweedehands voor meer geld verkocht wordt dan toen die nieuw was. Je ziet hier dat voorbijgaand overgaat in duurzaam. Je zou ook kunnen zeggen dat de betekenis van het artikel in de maatschappij verandert, of zoals iemand opmerkt "goederen, net als personen, hebben een sociaal leven".

Afval roept bij de mens herinneringen op aan een vroegere manier van leven, aan oude mode, aan oude routines en gewoonten en afval kan in die zin verontrustend zijn. We zien de vergankelijkheid der dingen letterlijk voor onze neus. Dat geeft afval een negatieve betekenis. Thompson zegt dat we afval alleen opmerken als het op de verkeerde plaats is, en hij benadrukt de verlegenheid en angst dat verkeerd geplaatste afval, of afval dat zijn weg naar de verkeerde plaats heeft gevonden, kan veroorzaken.  'Iets dat is weggegooid, maar nooit dreigt binnen te dringen, stoort ons helemaal niet, maar afval op de verkeerde plaats is 'nadrukkelijk zichtbaar en uiterst gênant'.
Afval blijft hangen aan de rand van ons leven, achterin de lade, onder in de kast, in een hoek van de garage of het tuinhuisje en het verzamelt stof. Als we uitgaan van de gedachte dat ook afval een sociaal leven heeft, is een zekere mate van geduld vereist, de materialen moeten wachten tot ze opnieuw worden ontdekt of beginnen aan wat vaak een rusteloze reis is door een reeks sites en ruimtes, de rommelverkoop, rommelwinkel of liefdadigheidswinkel totdat ze weer worden 'verplaatst'.

Het beheren van afval kost enorm veel werk. Net als stof in huis bouwt het zich voortdurend op en moet het worden aangepakt, maar het enige wat we lijken te kunnen doen is het ergens anders naartoe verplaatsen. In een ideale wereld zou een voorwerp op het moment dat zijn waarde is gereduceerd tot nul direct verdwijnen in stof. Maar in werkelijkheid doet het dit meestal niet; het blijft gewoon bestaan in een tijdloze en waardeloze, ongewisse toestand, waar het op een later tijdstip (als het tegen die tijd niet in stof is opgegaan) de kans heeft om ontdekt te worden. Als je op deze manier naar afval kijkt, doemen interessante mogelijkheden op. Dat wat door anderen is 'weggewuifd', komt in een nieuw licht te staan door veranderde omstandigheden.

Is dit geen 'open deur' waarvoor het denken in 'sociale levens' van oude meuk echt niet nodig is? Dat lijkt me wel, maar pas het ook eens toe op ideeën. Stel dat in een bedrijf bij veel personeelsleden grote ontevredenheid heerst over hoe alles verloopt. De ideeënbus loopt over van suggesties om te veranderen, maar het management gooit ze allemaal in de prullenbak. Totdat er een grote reorganisatie wordt aangekondigd. Zet dan deze prullenbak op tafel en lees de suggesties opnieuw. Het zou mij niet verbazen als deze als 'rubbish' gekwalificeerde ideeën in de nieuwe werkelijkheid niet meer als waardeloos worden gezien.