Vingerheffen voor bedrijven

Blog 84, Vingerheffen voor bedrijven

Bedrijven zouden zich vaker maatschappelijk moeten uitspreken

Deze stelling werd eergisteren in het programma Stand.nl op NPO Radio 1 besproken. Dit naar aanleiding van het besluit van een ijsfabrikant niet langer ijs te zullen verkopen in Israëlische bezette gebieden.

Om een of andere reden loop ik op deze stelling te kauwen. Mijn eerste reactie was "natuurlijk moet dat, eindelijk eens een bedrijf dat inspeelt op deze wantoestand." Toch knaagt de twijfel en die probeer ik hieronder te onderzoeken.

Het begint met het woord maatschappelijk. De betekenis hiervan is onder andere 'wat te maken heeft met hoe mensen met elkaar omgaan'. Dat gaat over het goede doen voor de mensen. Daar zit een moreel en een politiek aspect aan.

De moraal wordt vooral gevormd door traditie en normen die bepalen wat door de maatschappij als correct en wenselijk wordt gezien. Nu wordt het direct al moeilijk, traditie en normen en waarden van een samenleving kunnen grote verschillen vertonen. De vraag is dan: is er zoiets als een universele moraal, die altijd en overal geldt? Ik kom dan uit bij Universele verklaring van de rechten van de mens, die op papier door alle landen, behalve Kosovo, Taiwan en Vaticaanstad, onderschreven wordt. Maar de praktijk is flink anders. De vraag wordt dan wat je moet doen met landen die zich niet houden aan de artikelen die hieruit voortvloeien.

De politiek gaat over de belangen en het omgaan met belangentegenstellingen van een samenleving. Er is landelijke politiek en buitenlandse politiek. Die laatste gaat over het in harmonie brengen van de belangen van verschillende staten. En daar speelt de moraal uiteraard ook een (grote) rol. Hier zijn de tegenstellingen immens en lijkt de wil om eruit te komen niet altijd aanwezig.

Wij in het Westen hebben de houding dat onze moraal superieur is aan de moraal van andere culturen. Ik vind dat ook, maar mijn ideeën zijn gevormd door deze Westerse moraal. In de loop van de geschiedenis lees ik allerlei voorbeelden van de (Christelijke) Westerse moraal waar ik zeker niet achter kan staan. Moraal verandert en is plaatsgebonden. Mijn moraal is de bijbel van de mensenrechten, voor anderen is dat het oude en het nieuwe testament, voor weer anderen is dat de Koran. Je kunt niet ontkennen dat de tegenstellingen groot zijn en dat ieder zijn eigen bijbel superieur vindt.

Als bedrijven zich vaker zouden moeten uitspreken over maatschappelijke kwesties is er dus een groot verschil tussen pakweg het Westerse Unilever en het Chinese Alibaba, maar ze hebben wel een gemeenschappelijk doel en dat is geld verdienen. Bij nader inzien zou ik niet graag zien dat dit soort bedrijven zich bemoeit met maatschappelijke kwesties. Ik kan niet anders dan denken dat de ijsfabrikant die niet langer ijs verkoopt in de Israëlische bezette gebieden vooral naar de publiciteit en de daarmee samenhangende grotere omzet kijkt. Nog belangrijker is dat de samenleving nauwelijks controle heeft over de beslissingen van het bedrijf, zeker als het een internationaal bedrijf is.

Ik vind dat de politiek de taak heeft om zich uit te spreken en eventueel de regels te stellen. De samenleving heeft in principe altijd de mogelijkheid dit te corrigeren in het parlement en bij verkiezingen. Dus in dit voorbeeld zou ik willen dat de internationale politiek op grond van de verklaring van de universele rechten van de mens dit bedrijf verbiedt om ijs aan die gebieden te leveren.