SMART

Blog 89, SMART

De heilige graal voor managers:

Specifiek - Is de doelstelling eenduidig?

Meetbaar - Onder welke (meetbare/observeerbare) voorwaarden of vorm is het doel bereikt?

Acceptabel - Zijn deze doelen acceptabel voor de doelgroep en/of het management?

Realistisch - Is het doel haalbaar?

Tijdsgebonden - Wanneer (in de tijd) moet het doel bereikt zijn?

Het leven in het onderwijs wordt steeds meer 'vermanaged'. Om de een of andere reden worden zaken die voor de hand liggen en in de praktijk goed verlopen, veralgemeniseerd en daarna gegoten in een formule, die vervolgens wordt gepresenteerd als "de state of art", dat wil zeggen de hoogste stand van ontwikkeling voor dat moment. Let wel de state of art geldt niet voor eeuwig, zodat het management zich via dure 'seminars' voortdurend dient bij te scholen om zich de nieuwe heilige graal eigen te maken in zijn queeste naar superieur leiderschap.

Als je na het lezen van bovenstaande tekst denkt dat ik zo mijn bedenkingen heb bij dit fenomeen, heb je dat goed gezien. Het gaat namelijk over je gezond verstand gebruiken. Als je aan iets begint vraag je je natuurlijk af of het de moeite waard is daar je energie in te steken en of de mensen waarvoor je het doet er op zitten te wachten. Terwijl je je plannen uitvoert, merk je vanzelf wel of het loopt zoals je wil, of dat je zaken moet bijstellen. Misschien begin je heel idealistisch, maar de praktijk zet je wel met beide voeten op de grond. En als je in de gaten krijgt dat het te lang gaat duren, overweeg je of je zo wel verder wil gaan.

Ik neem als voorbeeld deze Blog. Ik kreeg een steeds grotere drang om me te uiten en ik wilde nog steeds graag nieuwe dingen leren. Op zeker moment vroeg ik me af of ik in staat zou zijn om iedere dag een blog over van alles en nog wat te schrijven. Ik vermoedde dat dat geen eenvoudige opgave zou zijn, dus leek het me verstandig het voor een jaar te proberen. Mijn lief gaf wel aan dat ze bang was dat ik (weer) obsessief met iets bezig zou zijn, dus beloofde ik haar dat andere zaken altijd voor zouden gaan. Of het zou lukken, wist ik niet, maar ik had me voorgenomen dat als het een last werd, als ik er geen plezier meer aan zou beleven, ik ermee zou stoppen. Zaten de mensen op internet op mijn blog te wachten? Ik denk het niet, maar dat kan me niet zoveel schelen, ik ben al tevreden met het feit dat ik er veel genoegen aan beleef en omdat ik met pensioen ben hoef ik verder geen verantwoording af te leggen aan een organisatie.

Volgens mij zijn dit hele normale gedachten die voordat je begint aan een dergelijk project bij iemand boven komen. Zou de kwaliteit van wat ik presteer beter worden als ik het bovenstaande SMART zou formuleren? Nee, want 

1. Doelen die je stelt hoeven helemaal niet altijd realiseerbaar c.q. acceptabel te zijn.  Als dat voor het schrijven van mijn blog een voorwaarde zou zijn, zou ik er nooit aan beginnen.
2. Een heleboel zaken die je je voorneemt zijn niet meetbaar (gelukkig maar). Ik word blij van het schrijven van deze blogs, ik leer van alles, ook over zaken die ik niet verwachtte tegen te komen, zodat mijn algemene ontwikkeling nog steeds toeneemt. Dat weet ik, zonder dat ik me laat overhoren. Als ik me zou moeten richten op zaken die je kunt meten, zou mijn ontdekkingsreis veel minder leuk zijn. 
3. Als ik het voornemen tot het schrijven van een blog SMART zou formuleren, zou dat een krampachtig lijstje opleveren, dat het associatieve, creatieve proces enorm in de weg zou zitten.
4. Het nadenken over het SMART formuleren zou me veel energie kosten die ik beter aan het schrijven van blogs kan besteden.

De schoolinspectie vraagt van een school een schoolwerkplan waarin het SMART principe is toegepast. Daar wordt je op afgerekend. De inspectie kijkt naar een aantal indicatoren en die moeten meetbaar zijn. Een schoolwerkplan is in mijn ogen een nutteloos instrument waar het management aan moet werken, de werkvloer verder niets mee doet, de inspectie je op afrekent en bureaulades op veel scholen vult. Ik werkte op een school die hoog in het aanzien stond, die groeide op een manier dat dat problemen in de ruimtes gaf, die hoge examenresultaten had, waar de ouders in het algemeen heel positief over waren, waar de docenten graag werkten, waar het overgrote deel van de leerlingen aangaf dat ze het zeer naar hun zin hadden en waar de sfeer veilig en plezierig was. Tijdens mijn tijd kregen we ternauwernood een voldoende.

Om nog even te jij-bakken over de overheidsplannen voor het rekenonderwijs:

• In 2010 besloot de Tweede Kamer om een toets in te voeren voor alle eindexamenkandidaten, om vast te stellen dat zij konden rekenen. Maar omdat leerlingen nooit goed hadden leren rekenen en  leerlingen dus afgerekend werden op iets waar ze zelf weinig aan konden doen, werd besloten dat alle leerlingen de toets wel moesten maken, maar dat het cijfer niet meetelde op het diploma.
• In 2016 werd besloten dat rekenen in het voortgezet onderwijs weer ging meetellen voor het behalen van het diploma. Niet in het Centraal schriftelijk examen, maar in het schoolonderzoek.
• In 2019 besloot de Tweede Kamer de rekentoets in welke vorm dan ook af te schaffen.

De hoeveelheid tijd en geld die scholen in de rekentoets hebben gestoken is groot. Vaak werd er een rekenfunctionaris en een rekencommissie ingesteld die het materiaal ontwikkelden voor het rekenprogramma en de toetsen. Er waren grote zorgen over de motivatie van de leerlingen (het telde immers niet mee) en de resultaten, die erbarmelijk waren (maar een kwart van de leerlingen op de havo haalde een voldoende). 

Even het SMART-rijtje langs:

S - het was volkomen onduidelijk wat er verwacht werd
M - dat kan natuurlijk via toetsen, maar er was geen algemene norm
A - er is vanuit de werkvloer herhaaldelijk gewaarschuwd dat het op deze manier niet ging
R - echt niet! Hoe bedenk je dat het niet meetelt?
T - zelden werd een tijdschema zo vaak veranderd

Is het onderwijs nou zo SMART of de overheid zo dom?