In dubio over een dilemma

Blog 86, In dubio over een dilemma

Je bent op reis en je wilt naar een bepaald dorp. Op een gegeven moment kom je op een splitsing waar je twee kanten op kunt. Je weet alleen niet welke kant je op moet. Bij de splitsing staan gelukkig twee mannetjes. Maar een van die mannetjes liegt altijd en de andere spreekt altijd de waarheid. Je weet niet welke van die twee de leugenaar is. Omdat de mannetjes ook weer niet zo heel veel zin hebben om je te helpen mag je een van hen een vraag stellen. Welke vraag stel je? (Antwoord aan het eind van de tekst)

Het ministerie van Volksgezondheid zit met een dilemma. De huisartsen hebben wellicht honderdduizenden AstraZeneca-vaccins in hun koelkasten liggen die ze beschikbaar willen stellen aan landen die onvoldoende vaccins kunnen inkopen. Dat dit een dilemma is, heeft te maken met een wet die zegt dat zodra de vaccins verstuurd zijn uit hun gecontroleerde omgeving (in dit geval Oss), de kwaliteit niet meer gegarandeerd kan worden. Waarmee dus wordt gezegd dat de kwaliteit van de vaccins die in de koelkasten bij de huisartsen of apothekers liggen niet gegarandeerd kan worden, met andere woorden het laten prikken door de huisarts vormt een risico dat zo groot is dat we dat andere landen niet willen aandoen.

Lees de vorige zin nog eens over. Waanzin dus! Als dit waar zou zijn, zou geen enkele huisarts de verantwoordelijkheid voor die vaccins willen nemen. Als de huisartsen en apotheken zeggen dat de vaccins nog goed zijn, dan is dat zo, basta!
De coronatijd legt onverholen bloot wat er in onze maatschappij mis is. Zoals de besluiteloosheid die door de ver doorgevoerde bureaucratie en regelgeving in de hand wordt gewerkt.

Een dilemma wordt omschreven als een situatie of probleem waarin uit twee of meerdere even onaantrekkelijke (of aantrekkelijke) alternatieven moet worden gekozen. Je kunt er dit over zeggen:

• Het is een echt dilemma, waarin een keuze zal moeten worden gemaakt
• Het is een vals dilemma, waarbij er geen keuze is of waarbij er meer dan de genoemde keuzen mogelijk zijn. 

Een echt dilemma

Een mooi voorbeeld is de ezel van Buridan. Een ezel wordt precies in het midden tussen twee even smakelijke hooibalen geplaatst. De ezel van Buridan kan alleen beslissen welke hooibaal zijn eten zal worden als daarvoor een argument te vinden is (de ezel is volstrekt rationeel). Maar elke reden om te kiezen ontbreekt. Uiteindelijk zal de ezel sterven van de honger.

Een vals dilemma

Dit wordt ook wel een drogreden genoemd. Het bekendste voorbeeld is de uitspraak "Wie niet voor mij is, is tegen mij". Door het zo te stellen, wordt jouw keuze beperkt tot twee mogelijkheden terwijl er nog veel meer mogelijk is. Bijvoorbeeld dat je geen mening hebt, of dat je het gedeeltelijk met iemand eens bent. Een ander voorbeeld is dat alleen lijkt of er verschillende keuzes zijn: Je kunt kiezen, verhuizen of ergens anders gaan wonen.

Is het vernietigen of versturen van vaccins naar landen die ze goed kunnen gebruiken een dilemma? Natuurlijk niet. Er zijn nog veel andere mogelijkheden. Het ministerie heeft nu bedacht dat ze de kwaliteit zouden kunnen controleren bij de huisartsen. Lijkt mij een langdurige, dure oplossing. Een andere mogelijkheid lijkt mij het kleine risico nemen dat er misschien wat vaccins tussen zitten van mindere kwaliteit. Als je niets doet, gebeurt er ook niets. Of is dit een vals dilemma?

Vraag aan een man: "Waar zou de andere man mij naar toewijzen als ik hem vroeg welke kant het dorp op is?" En sla de andere weg in.