Griezelen

Blog 24, Griezelen

Horror is het Latijnse woord voor verschrikking. Toegepast in boeken of films veroorzaakt het bij de lezer of kijker gevoelens van angst en afschuw doordat hij zich kan inleven in de situatie waarin de persoon die iets vreselijks meemaakt zich bevindt. Daarnaast speelt het onverwachte, zoals het plotseling in beeld brengen van iets afschuwelijks, een keihard geluid of gegrom, gillen of huilen een belangrijke rol. In films veroorzaakt muziek, met vooral lage tonen, bij de kijker het onaangename gevoel dat er iets akeligs gaat gebeuren. 

Patricia Pisters, hoogleraar mediastudies van de Universiteit van Amsterdam brengt het in verband met de diepere psychologische behoeften van de mens. “Horrorfilms werken als een soort bezweringsrituelen”, zegt ze. “Angsten die we in de werkelijkheid wegstoppen, worden in de horrorfilm sterk uitvergroot. En elke horrorfilm is een soort bezweringsritueel van de dood.”

Stephen King, kampioen horrorschrijver, maakt er weinig woorden aan vuil: "we zijn allemaal geestelijk gestoord, alleen weten sommigen het beter te verbergen dan anderen".

Alfred Hitchcock, regisseur van veel enge films, legt het verschil tussen suspense en horror uit. " Er zijn twee manieren om een scène te filmen met een bom in een volle bus. In de eerste versie zie je in een bus vol mensen een pakketje onder een stoel liggen met een tikkend klokje. Dan weet je dat er een bom gaat ontploffen, maar wanneer? Dat zorgt voor suspense. Als een filmmaker alleen een schokeffect teweeg wil brengen, laat hij die bus gewoon in één keer ontploffen".

De overdrijving in griezelboeken of films is soms zo groot, dat het op de lachspieren werkt. Spookhuizen op de kermis hebben dat effect op mij, maar het kan ook anders. Tijdens een vakantie in Italië gingen we naar een ondergronds spookhuis. We hadden geen idee wat ons te wachten stond, maar de voorbereidingen die we moesten nemen en de waarschuwingen die overal stonden over mensen met een zwak hart zorgden al voor een zekere spanning. Het gevolg was dat bij de ingang al een paar mensen afhaakten. De dapperen die zich niet lieten afschrikken, moesten in een rij gaan staan en beide handen op de schouders van hun voorganger leggen. "Laat nooit los, anders kunnen wij uw veiligheid niet garanderen". Wie ging voorop lopen? Ik zorgde in ieder geval dat ik achteraan liep. De slang van mensen ging een donkere gang in en toen we geen hand voor ogen meer konden zien, hoorden we plotseling keihard blaffende honden die tegen tralies sprongen, voor het gevoel op 10 centimeter afstand.. Ik schrok me helemaal een ongeluk, waardoor gedurende de rest van de tocht mijn adrenalinegehalte zo hoog was, dat mijn hart in de keel klopte. We werden aan alle kanten in het donker aangeraakt, er fluisterden mensen wat in mijn oren en soms klonken er lang aangehouden donkere, lage tonen. Het huilen van een baby in de verte maakte het er allemaal niet beter op. We kwamen in een kamer, waar een gedempt licht heerste. Een man was druk bezig een vrouw op een bed met een bijl te bewerken. Het was zeer levensecht en ontzettend eng. Toen we de kamer uitliepen, opnieuw het donker in, keek ik nog even achterom. Dat had ik beter niet kunnen doen, want de man met de bijl stond vlak achter me en haalde met het bebloede werktuig naar me uit. Inmiddels had ik moeite om fictie en realiteit uit elkaar te houden. Het duurde alles bij elkaar een angstig kwartiertje. Toen we weer in het daglicht kwamen, zagen we allemaal een beetje bleek om de neus en het duurde even voordat met veel gesmoord gelach de stoere verhalen op gang kwamen. Het was het beste spookhuis waar ik ooit geweest ben en ook mijn laatste.

Het schrijven van griezelverhalen is niet makkelijk. Ik houd zelf vooral van suspense, waarbij de eigen fantasie van de lezer zijn werk doet. In dat verband is er een prachtig voorbeeld van een griezelverhaal dat in zijn genre tevens het kortste is dat ooit werd geschreven. Het is van Frederic Brown, een Amerikaans schrijver van sciencefictionromans en detectiveverhalen:

"De laatste man op aarde zat alleen in zijn kamer. Plotseling werd er op de deur geklopt..."