Fremdkörper

Blog 30, Fremdkörper

Corpus alienum of vreemd lichaam is een term uit de fysiologie en geneeskunde die duidt op een voorwerp dat zich in een lichaam bevindt, maar daar oorspronkelijk niet thuishoort. Vaak zijn dit voorwerpen van buiten het lichaam die (per ongeluk of expres) zijn ingeslikt of in het lichaam worden gestoken/geschoten.

Boeiend hoe het brein kan associëren. Ik hoor in het nieuws het bericht over Timmerman Rob, die dreigt uitgeleverd te worden aan Polen voor hennepteelt. Er hangt hem daar een straf van misschien wel 8 jaar boven zijn hoofd, terwijl hij in Nederland voor hetzelfde vergrijp waarschijnlijk met een taakstraf zou wegkomen. Men maakt zich zorgen over het vonnis in Polen omdat de rechtspraak daar sinds enige tijd niet meer onafhankelijk is. "Fremdkörper", schiet er door mijn hoofd, waarbij ik denk aan de EU, Polen en Hongarije. In hoeverre horen deze twee landen eigenlijk thuis in Europa?

Polen

In 2015 won de conservatief nationalistische partij "Recht en Gerechtigheid" van Andrzej Duda de parlementsverkiezingen. Zij verwierven daarbij een absolute meerderheid. In de loop van zijn bewind werden een aantal hervormingen doorgevoerd die haaks staan op de Europese waarden van vrijheid en democratie.

• Eind december 2015 werd een wet van kracht die de macht en onafhankelijkheid van het Constitutionele Hof inperkt. Dit rechtscollege toetst of een regel niet in strijd is met fundamentele rechten en vrijheden of met het gelijkheidsbeginsel, zoals dat in de grondwet of in internationale mensenrechtenverdragen is vastgelegd.
  Een voorbeeld: Polen moet zijn wetgeving omtrent abortus in overeenstemming brengen met andere EU-lidstaten, hetgeen betekent dat het abortus wettelijk moet toestaan als een vrouw daartoe verzoekt of als er bredere sociale gronden zijn. Het Constitutionele Hof van Polen, dat dus sinds 2015 aan de leiband van de regering loopt, oordeelde dat de abortus van een foetus met een aangeboren afwijking in strijd is met de grondwet. Europa beoordeelde dit besluit als ongrondwettig.
• In januari 2016 werd een mediawet aangenomen die de regering toestaat de directie en hoofdredactie van de publieke omroep aan te stellen en te ontslaan. Volgens de Poolse regering sympathiseerden journalisten van de publieke media vaak openlijk met 'anti-Poolse meningen'. Naar aanleiding van deze maatregel uit een eurocommissaris zijn zorg "dat de publieke omroep zijn belangrijkste functie verliest, namelijk de burgers onafhankelijk te informeren".
• In december 2017 wordt een wet aangenomen waarbij het parlement 15 van de 25 leden van de Poolse Raad voor de Rechtspraak, die rechters benoemt en ontslaat, bij meerderheid benoemt. De wet bepaalde tevens dat alle huidige leden van deze raad moeten worden vervangen. Een tweede wet stuurde 40 procent van de rechters in het Hooggerechtshof met pensioen. In juni 2019 oordeelde het Europees Hof van Justitie dat deze nieuwe wet onrechtmatig is en het principe aantast dat rechters onafhankelijk zijn.

Hongarije

Viktor Orbán is sinds 29 mei 2010 minister-president van Hongarije. Hij is leider van de centrumrechtse, christendemocratische partij Fidesz. Orbán voerde omstreden wijzigingen door die de democratie onder druk zetten. De wijzigingen kostten weinig moeite, vanwege de twee derde meerderheid in het parlement.

• In 2011 werd een mediawaakhond in het leven geroepen die bestuurd wordt door partijgenoten van Orbán. Er worden hoge boetes opgelegd als de media naar het oordeel van de partij niet objectief berichten. Censuur dus.
• Op 19 april 2011 nam het Hongaarse parlement een nieuwe grondwet aan die op drie punten in strijd is met Europese regelgeving. Het ging hierbij om de onafhankelijkheid van de nationale centrale bank, maatregelen om de zittende rechters al op de leeftijd van 62 (in plaats van 70) jaar met pensioen te sturen en de bedreiging van de onafhankelijkheid van de nationale databeschermingsautoriteit. Op aandringen van de EU werden er wat aanpassingen doorgevoerd, maar op de punten van de benoeming van rechters, de persvrijheid en de toezichthouder op privacy had Hongarije zich onvoldoende ingezet. Het Europese Hof verklaarde dat de vervroegde pensionering van rechters ongrondwettelijk is.
• Op 11 maart 2013 stemde het Hongaarse parlement in met een grondwetswijziging die de rechterlijke macht inperkt en eerdere uitspraken van het Constitutionele Hof negeert. Daarnaast werden politieke campagnes via de media beperkt, werd het huwelijk alleen toegestaan tussen man en vrouw, werden zwervers opgesloten en mochten net afgestudeerden de eerste jaren niet in het buitenland gaan werken. 
• In april 2015 zei Orbán in gesprek te willen gaan met de EU-lidstaten over het herinvoeren van de doodstraf. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens heeft al vaker bepaald dat de doodstraf onacceptabel is.

Er zijn nogal wat overeenkomsten tussen beide landen en de manier waarop ze met hun burgers en burgerrechten omgaan. Als het gaat om Europese normen en waarden zijn het echte fremdkörpers. Wat moet je ermee? Normaal gesproken verwijder je zo'n "Corpus alienum", behalve als je daarmee de drager ervan onherstelbaar beschadigt. Maar dan is de kans dat "wat er niet in thuis hoort" het lichaam van binnenuit verder aanvreet. Nu wordt Europa door deze twee landen gegijzeld. Allerlei procedures die zijn opgestart zullen wezenlijk niets veranderen aan het ondemocratische karakter van hun zittende macht. Wat mij betreft zit er niets anders op dan ze eruit te gooien.